కాళేశ్వరం సుప్రసిద్ధమైన మహా శైవక్షేత్రం ఇది త్రిలింగ క్షేత్రాలలో ఒకటి ఇక్కడ ఒకే పానవట్టంపై నా రెండు శివలింగాలు ఉండడం ప్రత్యేకత
ఇది పూర్వపు కరీంనగర్ జిల్లా, ప్రస్తుత జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లాలోని మహదేవపూర్ మండలంనకు 17 KM దూరంలో గోదావరి నదీ తీరంలో వెలిసి ఉన్నది.
కాళేశ్వరం: ఇది శ్రీ కాళేశ్వర ముక్తేశ్వర ఆలయం.
ఇక్కడ కాళుడు, ఈశ్వరుడు వెలసిన క్షేత్రం కాబట్టి కాళేశ్వరం అంటారు.
గర్భగుడికి నాలుగు దిక్కులా నాలుగు ద్వారాలు ఉంటాయి.
ఇక్కడ ఒకే పానవట్టం పై కాళేశ్వరుడు, ముక్తేశ్వరుడు వెలసియున్నారు. ఇలా ఉండడం భారతదేశంలో మరెక్కడా లేదు. ఇక్కడ ఇది ఒక ప్రత్యేకత.
ఇక్కడ మొదట కాళేశ్వరుడిని, తర్వాత ముక్తేశ్వరుడిని పూజిస్తారు.
కాళేశ్వర లింగాన్ని యమధర్మ రాజు ప్రతిష్టించాడు.
కాళేశ్వరుడిని భార్యగా శ్రీ సదా పూర్ణ అమ్మవారు, ముక్తేశ్వరుని భార్యగా శ్రీ అన్నపూర్ణ అమ్మవారు వెలసివున్నారు.

ముక్తేశ్వర లింగం పై భాగంలో రెండు నాసికా రంధ్రాలు ఉంటాయి. ఈ రెండు రంధ్రాలలో ఎంత అభిషేక జలం పోసినా బయటికి రాకపోవడం విశేషం.
ఈ రెండు రంధ్రాలలో పోసిన అభిషేక జలం, లింగం అడుగు భాగం నుండి గుడికి 1 KM దూరంలో ఉన్న గోదావరి నది లో కలుస్తాయి.
ఈ గుడి ప్రాంగణంలోనే త్రికోణ ఆకృతిలో చేయబడిన యమకోణం ఉన్నది. ఈ యమకోణం నందు వంగి దూరి తల తగలకుండా వచ్చిన వారికి యముని వలన భాధలు ఉండవని భక్తుల విశ్వాసం.
ఇక్కడ మరో విశేషం ఏమంటే గుడి ఎదురుగా గల రాతి ధ్వజ స్తంభం పై ఉన్న నందీశ్వరుడు దక్షిణాయణంలో దక్షిణం వైపుకు, ఉత్తరాయణంలో ఉత్తరం వైపుకు తిరిగి ఉన్నట్లుగా అనిపిస్తుంది. వదర, వైణ్య, ప్రణీత, గోదావరి, సరస్వతి పంచ నదుల సంగమమం ఈ గోదావరి.

గోదావరి, ప్రాణహిత, సరస్వతి త్రివేణి నదుల సంగమమం అని మరి కొందరు అంటారు.
త్రిలింగ క్షేత్రాలు అనే మూడు (శ్రీశైలం, ద్రాక్షారామం, కాళేశ్వరం) క్షేత్రాలలో, ఈ కాళేశ్వర క్షేత్రం ఒకటి, చివరది కూడా, ఏలననగా కాళేశ్వరం దాటిన తర్వాత మహారాష్ట్రం ఉన్నది. తెలుగు రాష్ట్రం లేదు.
ఈ క్షేత్రంలో మహాకాళి, మహాలక్ష్మి, మహాసరస్వతి, బ్రహ్మ దేవుడు, సూర్య మరియు శ్రీరామ ఆలయాలు ఉన్నాయి. కాళేశ్వర ఆలయానికి కొంత దూరంలో ఆది ముక్తేశ్వర ఆలయం కూడా ఉన్నది.

స్థలపురాణం టూకీగా :---
గంగానది తీరమున కాశీ క్షేత్రం ఉన్నదని రాచకన్య విర్రవీగుట చూసి, బ్రాహ్మణ కన్యయైన గౌతమి శివుని గూర్చి తపమాచరించి, శివుని మెప్పు పొంది, ఈ కాళేశ్వర క్షేత్రమందు శివుడు రెండు శివలింగ రూపములలో కొలువై ఉండునట్లు వరం పొందినది. ఆ విధంగా ఇక్కడ రెండు శివలింగాలు ఏర్పడినాయి అని అంటారు.

మరియొక కథ...
కాళేశ్వరంలో మొదట ముక్తేశ్వరుడే ఉండేవాడట. ఈ దేవాలయ సందర్శనం చేసే భక్తులందరికీ ముక్తేశ్వరుడు ముక్తిని ఇస్తుండటంతో యముడికి పని లేకుండా పోయింది. అప్పుడు, యముడు శివుని కొరకై తపస్సు చేసి తను, శివుని (ముక్తేశ్వరలింగం) ప్రక్కనే ఉండేట్లుగా మరియు ముందుగా కాళుని లింగానికే పూజలు జరిగేటట్లుగా వరం పొందాడు. శివుని వరం ప్రకారమే ఇక్కడ ముందుగా కాళేశ్వరునికే పూజలు చేసే ఆచారం ఉన్నది.

గర్భాలయనికి ముందు ద్వారపాలకులుగా జయ- విజయులు ఉన్నారు. వీరిలో జయుడు కాశీ కంటే కాళేశ్వరం గొప్పదనీ, విజయుడు కాశీయే గొప్పదనీ వాదులాడుకొని, తీర్పు కోసం సూర్యనారాయణ మూర్తిని ప్రార్ధించగా సూర్య భగవానుడు కాశీ కంటే ఆవ గింజ యొక్క కొసరంత కాళేశ్వరం గొప్పదని చెప్పాడు. ఆ విధంగా జయ-విజయులు ఇక్కడ ద్వారపాలకులుగా ఉన్నారు (ఈ జయ-విజయులు వైకుంఠంలో ఉండే జయ-విజయులు కారు).
దీనికి సాక్షిగా దేవాలయానికి ఈశాన్య దిశ లో సూర్యనారాయణ స్వామి దేవాలయం ఉంది.
ఇచ్చట సరస్వతి ఆలయం ఉంది
కాశీలో త్రివేణి సంగమం ఉన్నది.
కాళేశ్వరంలో పంచ నదీ సంగమం ఉన్నది.
కాశీలో మరణిస్తే ముక్తి అంటారు.
శ్రీశైల శిఖర దర్శనం వల్ల పునర్జన్మ ఉండదంటారు. కాళేశ్వర క్షేత్ర దర్శన మాత్రం చేతనే ముక్తి లభిస్తుందని అంటారు.